วาล์ว 4 ตำแหน่ง
วาล์ว 3 ตำแหน่ง

 

1.15.วาล์วและอุปกรณ์ที่ใช้ในการควบคุม

                ส่วนประกอบในการทำงานของระบบนิวแมติกส์จะประกอบไปด้วย ชุดต้นกำลังซึ่งทำหน้าที่ส่งลมอัดให้กับอุปกรณ์ทั้งหมด อุปกรณ์ให้สัญญาณ อุปกรณ์ควบคุม และอุปกรณ์ทำงาน การที่อุปกรณ์ทำงาน เช่น กระบอกสูบ จะเคลื่อนที่เข้าออกได้ตามความต้องการก็ต้องอาศัยอุปกรณ์ให้สัญญาณและอุปกรณ์ควบคุม ซึ่งได้แก่วาล์วต่างๆ นั่นเอง วาล์วมีอยู่หลายชนิดด้วยกันแต่ละชนิดก็มีหน้าที่แตกต่างกันออกไป เช่น ควบคุมการเคลื่อนที่ของอุปกรณ์ทำงาน ควบคุมปริมาณการไหลของลมอัด ควบคุมความดันที่ใช้ ควบคุมการเริ่มและหยุดการทำงานของวงจรนิวแมติกส์ เป็นต้น

                วาล์วในระบบนิวแมติกส์สามารถแบ่งออกได้เป็น 5 ประเภทด้วยกันตามลักษณะหน้าที่และการใช้งาน กล่าวคือ

                วาล์วในระบบนิวแมติกส์
                1)วาล์วควบคุมทิศทาง (Directional Control Valve)
                2)
วาล์วชนิดลมไหลทางเดียว (Non-return Value)
                3)
วาล์วควบคุมความดัน (Pressure control Valve)
                4)
วาล์วควบคุมอัตราไหล (Flow control Valve)
                5)
วาล์วเปิด-ปิดและวาล์วผสม (Shut-off Valve and Valve combination)

                1.15.1     วาล์วควบคุมทิศทางการไหลของลมอัด

                วาล์วควบคุมทิศทางการไหลของลมอัดมีหน้าที่เลือกทิศทางการไหลของลมอัดให้ไปตามทิศทางที่ต้องการ ทั้งนี้เพื่อให้อุปกรณ์ทำงาน เช่น กระบอสูบ มอเตอร์ลม สามารถทำงานและเคลื่อนที่ในทิศทางที่ถูกต้องตามความต้องการ โดยใช้หลักการเปิดปิดลมอัดจากรูลมอัดหนึ่งไปยังรูลมอัด อีกรูหนึ่ง

                1.15.1.1.สัญลักษณ์และการเรียกชื่อวาล์ว

                ในงานอุตสาหกรรมนิยมใช้สัญลักษณ์เพื่อความสะดวก รวดเร็วและง่ายต่อการทำความเข้าใจ การทำงานของเครื่องจักรที่ใช้ระบบนิวแมติกส์ก็เช่นเดียวกันมีสัญลักษณ์ที่ใช้อยู่หลายระบบด้วยกัน เช่น ASA (American Standard Association) ISO (International Standard Organization) JIS (Janpanese Industrical Standard) JIC (Joint Industry Conference) DIN (Deutsche Industrie Norm) ซึ่งแต่ละระบบจะมีความแตกต่างกันไม่มากนัก หากเข้าใจถึงสัญลักษณ์ของระบบใดระบบหนึ่งแล้วในระบบอื่นก็สามารถกระทำได้ไม่ยากนัก

                ตำแหน่งการทำงานของวาล์ว : สัญลักษณ์ที่ใช้แทนตำแหน่งการทำงานของวาล์วจะแทนด้วยรูปสี่เหลี่ยมดังต่อไปนี้

ตารางที่ 1.3

สัญลักษณ์

ความหมาย

วาล์ว 1 ตำแหน่ง

วาล์ว 2 ตำแหน่ง

                การเขียนสัญลักษณ์ จะใช้รูปสี่เหลี่ยมหนึ่งรูปแทนตำแหน่งของวาล์ว 1 ตำแหน่ง ถ้าวาล์วควบคุมมีตำแหน่งการทำงานหลายตำแหน่งก็จะมีรูปสี่เหลี่ยมหลายรูปต่อกัน เช่น วาล์วควบคุม 2 ตำแหน่งก็จะมีรูปสี่เหลี่ยม 2 รูปติดต่อกัน ในลักษณะสี่เหลี่ยมที่แสดงตำแหน่งของวาล์วนี้จะประกอบด้วยตำแหน่งปกติ หรือตำแหน่งที่วาล์วยังไม่ถูกเลื่อนและตำแหน่งการทำงานของวาล์ว ซึ่ง

รูปที่ 11 แสดงตัวอย่างสัญลักษณ์ของวาล์ว

                สามารถแสดงให้เห็นด้วยตัวเลขที่กำหนดภายในช่องสี่เหลี่ยม โดยเลข 0 หมายถึงตำแหน่งปกติ หมายเลขอื่น หมายถึงตำแหน่งทำงาน ซึ่งอาจเป็นตำแหน่งที่ 1,2 หรือ 3 เรียงลำดับกันไปแล้วแต่ว่าวาล์วจะมีกี่ตำแหน่ง

                ทางต่อลมของวาล์วควบคุมทิศทางในระบบนิวแมติกส์จะมีการกำหนดรหัสทางต่อลม เพื่อให้เกิดความสะดวก และเข้าใจตรงกันในการออกแบบ และต่อวงจร การกำหนดรหัสทางต่อลมของวาล์วควบคุมทิศทางโดยทั่วๆ ไปสามารถกระทำได้ดังต่อไปนี้

ตารางที่ 1.4
 

ตัวเลข

ตัวอักษร

ตัวอักษรต่อ

หน้าที่

1

2,4

3,5

12,14

P

A,B

R,S

X,Y,Z

Sub

Out

Ex

Signal In

รูระบายลมอัดเข้าวาล์ว

รูต่อลมอัดไปใช้งาน

รูระบายลมทิ้ง

รูต่อเข้าวาล์วควบคุมเพื่อผลในการบังคับให้วาล์วทำงาน

 

 

 

 

 

 

 

                เส้นและหัวลูกศรที่เขียนเป็นสัญลักษณ์ของวาล์วควบคุมทิศทาง

ตารางที่ 1.5

สัญลักษณ์

ความหมาย

ทิศทางหัวลูกศรจะหมายถึง ท่อทางภายในวาล์วซึ่งจะทำให้ลมผ่านตลอดตามทิศทางหัวลูกศร

ท่อทางของวาล์วที่ถูกปิดกั้นไม่ให้ลมผ่านไปได้ 

ท่อลมของวาล์วต่อถึงกันแสดงด้วยจุดต่อจุดใหญ่

สัญลักษณ์ แสดงว่าการระบายลมอัดภายในตัวของวาล์วเอง

สัญลักษณ์รูป แสดงว่าการระบายลมอัดสามารถต่อท่อหรือติดตัวเก็บเสียงได้

สัญลักษณ์    คือแหล่งจ่ายลมที่ต่อเข้ากับวาล์วควบคุม

 

การเรียกชื่อวาล์วควบคุมทิศทาง : การเรียกชื่อวาล์วควบคุมทิศทางในระบบนิวแมติกส์จึงเรียกชื่อโดยเรียกทางต่อลมก่อนแล้วตามด้วยตำแหน่งการทำงานดังจะกล่าวต่อไปนี้

ตารางที่ 1.5 (ต่อ)

สัญลักษณ์

ความหมาย

วาล์วควบคุม 2 ทาง 2 ตำแหน่งปกติปิด (2/2 D.C. Valve Normally Closed)

วาล์วควบคุม 2 ทาง 2 ตำแหน่ง ปกติเปิด (2/2 D.C. Valve Normaly Opened)

วาล์วควบคุม 3 ทาง 2 ตำแหน่ง ปกติปิด (3/2 D.C. Valve Normally Closed)

วาล์วควบคุม 4 ทาง 2 ตำแหน่ง ปกติเปิด (3/2 D.C.  Valve)

วาล์วควบคุม 4 ทาง 3 ตำแหน่ง (4/2 D.C. Valve Closed Center) สำหรับตำแหน่งกลางนี้มีอยู่หลายแบบแล้วแต่ลักษณะของการนำไปใช้งาน

 

 

วาล์วควบคุม 5 ทาง 2 ตำแหน่ง (5/2 D.C Valve)

วาล์วควบคุม 5 ทาง 3 ตำแหน่ง (5/3 D.C. Valve)

วาล์วควบคุม 5 ทาง 4 ตำแหน่ง

(5/4 D.C. Valve)

               1.15.2.การเลื่อนวาล์วควบคุม

                การเลื่อนให้วาล์วควบคุมเปลี่ยนทิศทางการเคลื่อนที่นั้นสามารถทำได้หลายลักษณะขึ้นอยู่กับลักษณะของวงจรที่ออกแบบ เพื่อใช้ในงานที่แตกต่างกันออกไป โดยที่ลักษณะของการเลื่อนวาล์วควบคุมทิศทางแบ่งออกได้เป็น 5 ประเภทด้วยกันดังต่อไปนี้

การเลื่อนวาล์วควบคุมโดยใช้กล้ามเนื้อ :

ตารางที่ 1.6

                     สัญลักษณ์

                                                 ความหมาย

ใช้กล้ามเนื้อในการเลื่อน (สัญลักษณ์ทั่วไป)

 

ใช้มือกด

 

ใช้เท้าเหยียบ

 

ใช้มือดึง ดัน มีตัวล็อคตำแหน่ง

 

 

                การเลื่อนวาล์วควบคุมโดยใช้กลไก :

ตารางที่ 1.7

                     สัญลักษณ์

                                                ความหมาย

ใช้กลไกภายนอก

 

ใช้สปริงดันให้อยู่ตำแหน่งปกติ

 

ใช้กลไกภายนอกกดทำงานสองทิศทาง เช่น ใช้ก้านสูบกด

 

 

 

ใช้กลไกภายนอกกดแต่ทำงานในทิศทางเดียวกัน ส่วนอีกทิศทางหนึ่งจะไม่ทำงาน

                การเลื่อนวาล์วควบคุมโดยใช้ลมควบคุม :

ตารางที่ 1.8

                     สัญลักษณ์

                                                            ความหมาย

       

ใช้สัญญาณลมดันให้วาล์วเลื่อนไป และเลื่อนกลับ

 

         

ใช้สัญญาณลมระบายทิ้งให้วาล์วเลื่อนไป และเลื่อนกลับ

 

                

ใช้สัญญาณลมดันให้วาล์วเลื่อนโดยใช้ความแตกต่างของพื้นที่หน้าตัดของวาล์ว

                 

ใช้สัญญาณลมควบคุมทางอ้อม คือใช้ลมไปดันวาล์วให้ผ่านลิ้นช่วย (Pilot Valve) ที่อยู่ภายในตัววาล์วไปดันเมนวาล์วให้เคลื่อนที่

      

ใช้ลมเข้าดันแบบรีโมด

 

                

ใช้ลมระบายทิ้งไปเลื่อนวาล์ว โดยผ่านลิ้นช่วยที่อยู่ภายในตัววาล์ว

     

แบบระบายลมออกสู่บรรยากาศ

 

                การเลื่อนวาล์วควบคุมโดยใช้ไฟฟ้า :

ตารางที่ 1.9

                      สัญลักษณ์

                                                 ความหมาย

ใช้โซลินอยด์จำนวน 1 ชุด ทำให้วาล์วเลื่อน

 

ใช้โซลินอยด์จำนวนมากกว่า 1 ชุด ทำงานทิศทางเดียวกันเพื่อให้วาล์วเลื่อน

ใช้โซลินอยด์จำนวนมากกว่า 1 ชุด ทำงานทิศทางตรงข้ามกัน เพื่อให้วาล์วเลื่อน

                การเลื่อนวาล์วควบคุมโดยใช้วิธีแบบผสม :

ตารางที่ 1.10

                       สัญลักษณ์

                                                 ความหมาย

ใช้โซลิอยด์เปิดทางลม และลมเป็นตัวเลื่อนวาล์ว

 

ใช้ลูกกลิ้งไปเปิดทางลมให้เป็นตัวเลื่อนวาล์ว

 

ใช้โซลินอยด์ หรือแรงดันลมอย่างใดอย่างหนึ่ง ในการเลื่อนวาล์ว

ใช้โซลินอยด์ หรือมือกดในการเลื่อนวาล์ว

 

ใช้โซลินอยด์เปิดทางลมให้ลมไปเลื่อนวาล์ว

 

ใช้โซลินอยด์เปิดทางลม หรือใช้มือกดไปเปิดทางลมเพื่อให้ลมไปเลื่อนวาล์ว


1.16.การกำหนดหรือให้อุปกรณ์หรือวิธีแสดงขั้นตอนการทำงานในวงจรนิวแมติกส์

                การกำหนดหรือให้รหัสอุปกรณ์หรือวิธีแสดงขั้นตอนการทำงานในวงจรนิวแมติกส์มี 2 วิธีคือ

                1.16.1.การเขียนรหัสอุปกรณ์โดยใช้ตัวเลข

                การใช้ตัวเลขแทนอุปกรณ์มี 2 วิธีคือ
               1. การเรียงลำดับตัวเลข ไม่มีการแยกกลุ่มการทำงานโดยจะนับจากแถวล่างขึ้นไปซึ่งเป็นอุปกรณ์ให้สัญญาณจนถึงอุปกรณ์ทำงานโดยเริ่มตั้งแต่อุปกรณ์ให้สัญญาณจะเป็น 0.1 0.2 อุปกรณ์ควบคุม การทำงานเริ่มจาก 1.1 จากซ้ายไปขวา จากล่างขึ้นบนจนครบทุกตัว ทำให้ยุ่งยากถ้าวงจรมีกระบอกสูบจำนวนมาก เพราะไม่ทราบว่าแต่ละตัวทำหน้าที่อะไร จึงไม่นิยมใช้

 2.การแบ่งเป็นกลุ่มตัวเลขเรียงตามลำดับ การวางอุปกรณ์ในวงจรนิวแมติกส์จะวางเป็นแถวมีแถวหลักอยู่ 4 แถว และมีอุปกรณ์ช่วย 1 แถว เรียงตามลำดับจากบนลงล่างวิธีนี้นิยมใช้เพราะเป็นหมวดหมู อ่านเข้าใจง่าย

                1.16.2การเขียนรหัสอุปกรณ์โดยใช้ตัวอักษร

                 การใช้ตัวอักษรภาษาอังกฤษแทนอุปกรณ์ในวงจรที่กระบอกสูบทำงานเป็นระบบ และอุปกรณ์สัญญาณไม่แบ่งเป็นกลุ่มตามสัญญาณบังคับกระบอกสูบ โดยใช้ตัวอักษรภาษาอังกฤษตัวพิมพ์ใหญ่แทน อุปกรณ์การทำงาน คือกระบอกสูบ มอเตอร์ลมการแสดงขั้นตอนการทำงานของกระบอกสูบต่างๆโดยใช้ตัวอักษรภาษาอังกฤษผสมกับเครื่องหมาย + และ -  มีหลักเกณฑ์ดังนี้

 อักษรตัวพิมพ์ใหญ่ หมายถึง อุปกรณ์การทำงาน เช่น กระบอกสูบใดทำงานก่อนจะได้รับตัวอักษรก่อน เช่น กระบอกสูบ A,B,C ตามลำดับ

                                เครื่องหมาย + หมายถึง ลูกสูบเคลื่อนที่ออก เช่น  A+ B+

                                เครื่องหมาย - หมายถึง ลูกสูบเคลื่อนที่เข้า เช่น  A+ B+